Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) sunduğu bu mekanizma, Türkiye'de uygulanış biçimi bakımından oldukça özgün bir adım olmakla birlikte, hukuk mantığı açısından dünyadaki "Etkin Pişmanlık" (Effective Repentance) ve "Zararın Temini / Uzlaşma" (Disgorgement & Restitution) uygulamalarının yerel bir uyarlamasıdır.
Açılan "İsteğe Bağlı İade Hesapları" uygulaması, yasal dayanağını Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107/3 maddesindeki etkin pişmanlık hükmünden almaktadır. Bu maddeye göre borsada piyasa dolandırıcılığı (manipülasyon) suçunu işleyen kişiler, elde ettikleri menfaatin en az iki katını kamuya öderlerse haklarındaki ceza kaldırılmakta veya ertelenmektedir.
Dünyada Bu Süreç Nasıl İşliyor?
Gelişmiş finans piyasalarında da (ABD, Avrupa, İngiltere vb.) haksız kazanç sağlayanların parayı geri vermesi çok yaygın bir yöntemdir; fakat mekanizmanın işleyişi bizdekinden önemli farklar taşır:
ABD (SEC - Disgorgement & Fair Funds):
Mekanizma: ABD Sermaye Piyasası Kurulu (SEC), mahkeme veya idari kurullar aracılığıyla manipülasyon yapanların elde ettiği haksız kazancı kanun zoruyla elinden alır (Disgorgement).
İade Kutusu / Fonu: Bu paralar "Fair Funds" (Adil Fonlar) adı verilen özel hesaplarda toplanır ve doğrudan zarar gören küçük yatırımcılara dağıtılır.
Farkı: ABD'de failler IBAN ilan edilerek "kendi isteğiyle yatırsın" diye beklenmez. Genellikle adli onaylı uzlaşma masasına (Settlement) oturulur, tutar pazarlık edilip kesinleştirilir ve haciz/ceza tehdidiyle rıza alınarak bu fonda toplanır.
İngiltere (FCA - Restitution Orders):
Mali Davranış Otoritesi (FCA), haksız kazanç sağlayan kişileri mahkemeye vererek bu paranın tazmin edilmesi talimatını çıkarır (Restitution Order). Paralar FCA denetimindeki özel hesaplara yatırılır ve mağdurlara ödenir.
Kıta Avrupası (AB - Market Abuse Regulation):
İdari para cezaları ve haksız kazancın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi (el konulması) esastır. Etkin pişmanlık doğrudan hapis cezasından muafiyet sağlasa da süreç genellikle savcılık makamı gözetiminde "ceza indirimi anlaşması" (plea bargain) olarak ilerler.
İlk Kez Türkiye’de mi Oluyor?
Hayır, dünya genelinde ilk değil; fakat yöntemi oldukça sıradışı.
Mantık Aynı: Dünyanın her yerinde sermaye piyasası düzenleyicileri, manipülatörlerin ve haksız kazanç sağlayanların parasını iade etmesi (ve karşılığında hapis cezasından kurtulması veya ceza indirimi alması) için bu tür tazmin hesaplarını kullanır.
Yöntem Farklı (Türkiye'ye Özgü Durum): SPK'nın bültende açıkça IBAN ilan ederek "Fondan veya hisseden fahiş kazanç sağladıysanız gelin bu IBAN'lara yatırın" şeklinde duyuru yapması uygulaması kurumsal iletişim ve süreç tasarımı bakımından oldukça sıra dışı ve yerel bir yöntemdir.
Küresel örneklerde bu adımlar kamuya açık ilan edilen pasif IBAN'lar üzerinden değil; savcılık/denetim organının bizzat kişiyle resmi uzlaşma protokolü imzalaması ve ödemenin belirlenen hesaplara resmen takibinin yapılması şeklinde yürütülmektedir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder