SPK'nın serbest fonlar ve para piyasası fonlarına sıkı kurallar getiren düzenlemesi yayınlandı. 20 maddede ne değişiyor:
1.Portföy yönetim şirketleri artık sınırsız sayıda serbest fon kuramayacak. Bir şirketin özel fonlar dahil çıkardığı serbest fon sayısı, istihdam ettiği portföy yöneticisi sayısından fazla olamayacak. Örneğin 12 portföy yöneticisi olan şirketin en fazla 12 serbest fonu olabilecek. Mevcut şirketlere uyum için 30 Haziran 2029'a kadar süre verilmiş.
2.Serbest fonlara aşırı ağırlık veren portföy şirketlerinden ek sermaye istenecek. Bir portföy şirketinin yönettiği ortalama kolektif portföyün yarısından fazlası serbest fonlardan oluşuyorsa, şirketin çıkarılmış sermayesini %10 oranında nakit artırmak için SPK'ya başvurması gerekiyor. İlk kontrol 2026 yıl sonu itibarıyla yapılacak.
3.Serbest fonların “istediğim kadar tek hisseye/ihraççıya yüklenirim” özgürlüğü ciddi şekilde daraltılıyor. Genel olarak serbest fonların klasik fonlardaki bütün oran sınırlamalarına tabi olmaması devam ediyor; fakat buna karşılık yeni özel yoğunlaşma sınırları geliyor. Bunların en önemlileri: portföyde %5'i aşan büyüklükteki sermaye piyasası aracı pozisyonlarının toplamı en fazla %20 olabilecek; yöneticiyle ilişkili ihraççıların araçları toplamda %20'yi aşamayacak; aynı grubun sermaye piyasası araçları da toplamda %20'yi geçemeyecek.
4.Serbest fonların şirket hisselerinde sahip olabilecekleri paya da sınır geliyor. Bir şirketin fiili dolaşım oranına göre fonun o şirketin halka açık paylarının en fazla %8, %6, %4 veya %2'sine sahip olmasına izin veriliyor. Aynı yöneticinin yönettiği fonların toplamı açısından sınırlar bunun iki katı. Ayrıca serbest fon yatırımcılarının kontrol ettiği şirketlerde sınır daha sert: tek serbest fonda fiili dolaşımın %1'i, aynı yöneticinin fonlarının toplamında %2'si.
5.Tek bir şirketin tahvil/borçlanma aracına aşırı yüklenmek de engelleniyor. Bir serbest fon, bir ihraççının dolaşımdaki borçlanma araçlarının %10'undan fazlasını alamayacak. Yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikalarında da %10, diğer kira sertifikalarında %25 sınırı var. Başka yatırım fonlarına yatırımda da genel olarak portföyün %15'i, tek bir fonda %10 sınırı getiriliyor.Burada önemli istisnalar var: Hazine, TCMB, kamu kuruluşları, TVF bağlantılı araçlar; BIST 30 payları, endeks fonları ve ETF'ler bu yoğunlaşma sınırlarının bir kısmının dışında bırakılıyor. Ayrıca unvanında “döviz”, “yabancı”, “para piyasası” veya “kısa vadeli” bulunan serbest fonlar bu bölümdeki sınırlardan muaf; ancak para piyasası/kısa vadeli serbest fonlar için ayrıca özel sınırlar getiriliyor.
6. Az yatırımcılı serbest fonların yaşaması zorlaşıyor. “Özel” olmayan ve TEFAS'ta işlem görmeyen bir serbest fonda yatırımcı sayısı bir ay içinde 15 gün veya daha uzun süre 50 veya altında kalırsa SPK'ya bildirim yapılacak. Ardından fon için 10 iş günü içinde şu seçeneklerden biriyle başvurulması gerekiyor: özel fona dönüşmek, başka fonla birleşmek, TEFAS'a girmek veya tasfiye olmak. Mevcut fonlarda kontrol 31 Aralık 2026'dan itibaren başlayacak.
7.Fon yönetiminde insan kaynağı şartları ağırlaşıyor. Her fon için en az iki portföy yöneticisi görevlendirilecek ve bunlardan biri “sorumlu portföy yöneticisi” olacak. Ayrıca bir portföy yöneticisi nihai olarak en fazla 7 fon yönetebilecek. Geçiş sürecinde 1 Ocak 2029'dan itibaren sınır 10 fon, 1 Ocak 2031'den itibaren 7 fon olacak. GYF ve GSYF'ler bu sınırlamanın dışında.
9.Repo, ters repo ve vaad sözleşmelerinde kurallar çok daha sert hale geliyor. Borsa dışı işlemlerde yazılı çerçeve sözleşmesi, saklayıcıya bildirim, Takasbank nezdinde saklama ve asgari teminat kuralları getiriliyor. BIST 30 dışındaki payların kullanılabileceği alanlar da daraltılıyor. Ters repoda teminat değerinin kural olarak işlem dönüş tutarının en az %105'i olması gerekiyor.
10.Serbest fonların repo büyüklüklerine doğrudan %20 sınırı geliyor. Serbest fonda repo yapılabilecek varlıkların toplam rayiç değeri en fazla portföyün %20'si; borsa dışı ters repo ve vaad sözleşmeleri de toplamda en fazla %20 olabilecek. Ayrıca kurucunun gerçek kişi ilişkili taraflarıyla bu işlemler yasaklanıyor; tüzel kişi ilişkili tarafla işlem ise genel olarak portföyün %10'unu geçemiyor. Mevcut aşan pozisyonların 2026 sonuna kadar azaltılması gerekiyor.
11.Borsa ve organize para piyasası işlemleri Takasbank üzerinden daha sıkı merkezi takasa bağlanıyor. Fon işlemlerinin merkezi karşı taraf/merkezi takas sistemine alınması öngörülüyor. Serbest fonların Takasbank Para Piyasası'ndaki toplam pozisyonu portföy değerinin %20'sini aşamayacak; mevcut aşan pozisyonların en geç 30 Kasım 2026'ya kadar düzeltilmesi gerekiyor.
12.Para piyasası ve kısa vadeli fonlara yeni güvenlik tamponları getiriliyor. Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki ters repo miktarı fon toplam değerinin %25'ini geçemeyecek ve ilave teminat şartları uygulanacak. Ayrıca katılım fonları hariç para piyasası fonlarının en az %10'u DİBS veya Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama AŞ'nin kira sertifikalarında tutulacak. Para piyasası/kısa vadeli serbest fonlar da bu kurallara tabi olacak ve 31 Mart 2027'ye kadar uyum sağlayacak.
13.Murabaha işlemleri yatırım fonları için açık biçimde düzenleniyor. Fonlar murabaha yapabilecek; bunun büyüklüğü fon türü için geçerli mevduat/katılma hesabı sınırlarına tabi olacak. Ters murabaha ise borçlanma olarak kabul edilerek %10'luk borçlanma sınırına dahil edilecek.
14.Menkul kıymet ödünç işlemleri de daha ayrıntılı kontrol altına alınıyor. Fon portföyünden ödünç verilen varlıkların karşılığında en az %100 teminat aranıyor. Buna karşılık portföye menkul kıymet ödünç alma işlemini yalnızca serbest fonlar yapabilecek. Muhasebeleştirme, teminat ve bildirim kuralları da açıkça belirlenmiş.
15.Fonların satabileceği toplam katılma payına tavan konabilecek. Likiditesi sınırlı bir piyasaya yatırım yapan bir fon için SPK onayıyla maksimum fon büyüklüğüne karşılık gelecek bir pay adedi belirlenebilecek. Tavana ulaşınca yeni satış duracak; fakat yatırımcının fondan çıkışı, yani fonun payları geri alması durdurulamayacak. “Performansı korumak/yükseltmek” tek başına tavan koymak için geçerli gerekçe sayılmıyor.
16.Yeni kurulan fonun fiilen çalışmaya başlaması için 60 günlük süre geliyor. SPK'nın onayladığı izahname şirkete ulaştıktan sonra fonun satışına 60 gün içinde başlanmak zorunda. Başlanmazsa izahname onayı otomatik olarak geçersiz hale geliyor ve fon resen tasfiye ediliyor.
17.TEFAS'ta işlemler yatırımcı açısından daha standart hale geliyor. TEFAS'ta işlem gören fonlarda, serbest fonlar dahil, minimum alım emri ve emir katı 1 pay olarak belirlenebilecek. Fonların buna 31 Aralık 2026'ya kadar uyum sağlaması gerekiyor.
18.TEFAS'taki serbest fonlarda şeffaflık artıyor. Yatırımcı bilgi formu zorunlu hale geliyor; portföy dağılım raporu haftalık hazırlanıp üç iş günü içinde KAP'ta yayımlanıyor. Bazı izahname değişikliklerinin de yürürlüğe girmeden en az 30 gün önce duyurulması gerekiyor.
19.Bir yatırımcının bir fonda aşırı büyümesi artık görünür olacak. TEFAS'taki bir fonda tek bir gerçek veya tüzel kişinin payı %30, %40, %50, %60, %70, %80 veya %90 eşiklerinden birini geçerse — veya yeniden altına düşerse — MKK aynı gün KAP'ta yatırımcıyı ve oranını açıklayacak. Bilgi TEFAS Fon Bilgilendirme Platformu'nda da yer alacak.
20.Özel emir/Toptan Satışlar Pazarı üzerinden fonlara hisse aktarma kanalı ciddi biçimde kısıtlanıyor. Özel fonlar, serbest fonlar, GYF ve GSYF'ler bu yolla hisse alıcısı olamayacak; özel ve serbest fonlar aynı zamanda satıcı da olamayacak. Diğer yatırım fonlarında ise aynı yöneticinin fonları açısından tek işlemde bir şirketin en fazla %1'i, 12 aylık dönemde toplam en fazla %3'ü alınabilecek. BIST 30 ve belirli kamu bağlantılı şirket payları için istisnalar bulunuyor.
(Kaynak: Barış Soydan X hesabı)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder