Türkiye'de yatırım fonlarındaki köklü yapısal dönüşüm (reform), 2012 yılı sonunda yürürlüğe giren 6362 sayılı yeni Sermaye Piyasası Kanunu ve buna dayanılarak Temmuz 2013'te yayımlanan III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği ile gerçekleştirilmiştir. Geçiş süreci 2014–2015 yıllarında tamamlanarak bugünkü modern sisteme geçilmiştir.
Reformun temel taşları ve eski sistemle farkları şunlardır:
1. Eski Sistem Neydi? (A ve B Tipi Ayrımı)
2013 reformu öncesinde fonlar temelde vergisel ve hisse senedi taşıma oranına göre ikiye ayrılıyordu:
- A Tipi Fonlar: Portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’ini yerli hisse senetlerinde tutan fonlardı. Borsayı desteklemek amacıyla bu fonlara vergi avantajları (stopaj istisnası gibi) tanınırdı.
- B Tipi Fonlar: %25 yerli hisse senedi zorunluluğu olmayan; ağırlıklı olarak tahvil, bono, repo (likit) ve döviz bazlı enstrümanlara yatırım yapan fonlardı.
2. Reformla Neler Değişti?
Yıllar içinde vergi kanunlarında (GVK Geçici 67. Madde) yapılan değişikliklerle A ve B tipi fonlar arasındaki vergisel farklar eriyince, bu sınıflandırma işlevini yitirdi. Yeni mevzuatla şu adımlar atıldı:
- A ve B Tipi Ayrımı Kaldırıldı: "A Tipi" ve "B Tipi" ibareleri mevzuattan ve fon unvanlarından tamamen çıkarıldı. Fonlar artık içeriklerine göre Şemsiye Fon çatısı altında kategorize edilmeye başlandı (Hisse Senedi, Borçlanma Araçları, Para Piyasası, Kıymetli Madenler, Katılım, Değişken, Fon Sepeti ve Serbest Şemsiye Fon gibi).
- Kurucu Yetkisi Bankalardan Alındı: Eski sistemde bankalar, aracı kurumlar ve sigorta şirketleri doğrudan yatırım fonu kurucusu olabiliyordu. Reformla birlikte fon kurma yetkisi sadece Portföy Yönetim Şirketlerine (PYŞ) verildi. Bankalar yalnızca "dağıtıcı" konumuna geçti.
- Şemsiye Fon Modeli: Her yeni fon için ayrı ayrı bürokratik süreç işletmek yerine, tek bir içtüzükle kurulan bir "Şemsiye Fon" altında çok sayıda alt fon ihraç edilmesine olanak tanındı (AB UCITS standartlarına uyum).
- TEFAS (Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu) Kuruldu (2015): Reformun yatırımcı açısından en somut çıktısıdır. Eskiden A bankasının müşterisi sadece o bankanın kendi fonlarını alabilirken, Takasbank bünyesinde kurulan TEFAS sayesinde yatırımcılar tek bir banka veya aracı kurum hesabı üzerinden piyasadaki neredeyse tüm portföy yönetim şirketlerinin fonlarını alıp satabilir hale geldi.
- Bağımsız Portföy Saklama Zorunluluğu: Fon varlıklarının güvenliğini artırmak amacıyla, fonu yöneten şirket ile fonun varlıklarını saklayan kurumun (Portföy Saklayıcısı) birbirinden tamamen bağımsız olması şart koşuldu.
- Risk Değeri (1–7 Skalası) ve KAP Şeffaflığı: Tüm fonların volatiliteye (oynaklığa) göre 1'den 7'ye kadar standart bir risk skalasıyla derecelendirilmesi ve izahname, yatırımcı bilgi formu ile aylık portföy dağılım raporlarının Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) düzenli yayımlanması zorunlu hale getirildi.
(Not: Vergisel tarafta eski "A Tipi" mantığının günümüzdeki karşılığı, portföyünün en az %80'i devamlı olarak yerli hisse senetlerinden oluşan "Hisse Senedi Yoğun Fon" statüsüdür; bu fonlarda bireysel yatırımcılar için stopaj oranı %0 olarak uygulanmaya devam etmektedir.)
(Gemini AI)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder