CÜZDANLAR, VİCDANLARI YENEMESİN...

2001 KRİZİNDE TV'LERDE YİYECEK-İÇECEK REKLAMLARI GECE 23'TEN SONRA YAYINLANABİLİR OLMUŞTU; BELKİ AYNI ŞEY YİNE YAPILMALI...

Cahit UYANIK 

"TÜİK Hanehalkı Tüketim Harcaması istatistiklerine göre;

ölçümün başladığı 2002 yılında hane halkı harcamalarının % 26,7’si gıda ve alkolsüz içeceklere yapılırken, 2025’de gıda için ayrılan pay % 17,3’e geriledi...

İnsanların beslenmeye artık daha az kaynak ayırabilmesi üzücü."

Yukarıdaki satırlar kıymetli bir bankacı ve akademisyen olan Prof. Dr. Şenol Babuşcu'ya ait. 

Babuşcu bu satırları yazarken, X'teki vicdan sahibi bazı kullanıcıların tv'lerdeki cafcaflı yemek, yemek pazarlaması ve içecek reklamlarının yasaklanmasını isteyen paylaşımları ise az dikkat çekti. "İçinde bulunduğumuz ekonomik kriz öncesinde insanlar bu yemekleri kendileri yemiyor,  çocuklarına yedirebiliyorlardı; şimdi çocuklarına da alamaz oldular" diyordu bazı X paylaşımcıları...

Aslında 2001 Ekonomik Krizi sırasında da buna benzer bir tartışma ve olay yaşanmıştı. Halk aniden çok yoksullaşınca yemek ve içecek firmalarına reklamlarını çocukların yatağa girdiği saatlerden sonra, yani saat 23 gibi yayınlamaları ricasında bulunulmuştu ve bu rica yerine getirilmişti. 

Bize böyle 'kulağı tersten gösterten' bu önlem önerisinin sebebi nedir? Gıdaya ayrılabilen payın son 25 yılda dramatik şekilde düşmesinin geri planında ne var? Aslında bir tarım ülkesi olmamıza rağmen gıdaya zor ulaşmamızın sahne gerisinde; 2022 yılında başlayan ve 2 yıl süren "Faiz haramdır, ne olursa olsun düşmeli" inadı yatıyor bence...

Bu inat Türkiye'deki fiyat oluşumu (Ödediğiniz bir fiyat nasıl oluşur, onu bir başka yazıda anlatırım) dengelerini alt üst ederken, bir hamburgeri, bir Adana dürümü, bir Coca Cola'yı bazı çocuklara 'haram etti'. Bir fast food lokantasındaki 4 kişilik ailenin doyma faturası 4-5 bin liraya fırladı; bir dönercide de, bir pidecide de benzer faturalar ödeniyor. Daha doğrusu ödenemiyor; insanlar bu yiyeceklere 'dokunulması yasak haram yiyecek muamelesi' yapıyor. Son 4 yılda geldiğimiz bu noktanın vebali kimin üzerindedir dersiniz?

Gıda-içecek için yüzde 27'den yüzde 17'ye düşen harcama payı ve vicdan sahibi insanlardan çıkan cılız sesler bana yemek, yemek pazarlama ve içecek firmalarından 'Saat 23'ten sonra tv reklamı yapın, daha önceki saatlerde değil. Çocuklar izleyip de canları istemesin" ricasının 25 yıl sonra yeniden yapılabileceğini düşündürttü. Cüzdanlar, vicdanları yenemesin bence de... Bilmem siz ne dersiniz?

(Bu yazı 05 Haziran 2026 tarihinde Facebook sayfamda yayınlanmıştır.)