Konsorsiyumlar ERDEMİR İçin Kapışacak/
ÖZELLEŞTİRME, EYLÜL SONUNDA TER ATACAK...
Özelleştirmede Baykal'ın tavrı ve ERDEMİR'in satışı gündemde...
Cahit UYANIK
Özelleştirmede 'mehter adımları' geride bırakıldı. Adımlar giderek sıklaşıyor ama henüz 'koşu' aşamasına gelindiğini de kimse söyleyemiyor. Çünkü 2,7 milyar dolarlık yıl sonu gelir hedefinin henüz 542 milyon doları realize edilebildi. Geriye kalan 2,2 milyar doların hangi satışlardan elde edileceği ise tartışmalı... Şimdilik; ERDEMİR'in satışı ve PTT'nin T'sinin sahibi bulunduğu cep telefonu lisansı yani GSM lisanslarının devredilerek hedefin geri kalan tutarının elde edilmeye çalışılacağı görülüyor.
Bu listeye Sümer Holding'iñ bazı işletme birimleri ve taşınmazlarının satışı ile mağazalarının devri eklenebilir. Sümerbank-Bankacılık ile ilgili son karar ise Hazine'nin görüşüne dayanılarak Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) tarafından verilecek. Ancak bu kararın 09 Eylül 1995 tarihindeki CHP Kurultayı sonrasına kaldığını söylemek mümkün. Mevcut tekliflerle elden çıkarılırsa devlete 100 milyon dolardan fazla para kazandıracak olan Sümerbank-Bankacılık özelleştirme hedefinin en ciddi 'destek gücü' olarak kendini gösteriyor.
Adnan Keskin gelirse...
Ankara kulislerinde dolaşan söylentilere göre CHP'nin başına Deniz Baykal'ın gelmesi durumunda özelleştirme sürecinde ciddi bir aksama olması beklenmiyor. Özelleştirmeye muhalefeti ile bilinen Mümtaz Soysal'ın CHP Genel Başkanlığına aday olmaması ise bir rahatlama noktası olarak değerlendiriliyor. Ancak Baykal'ın sağ kolu olarak bilinen Denizli Milletvekili Adnan Keskin'in Sanayi ve Ticaret Bakanlığına getirilme olasılığının yüksekliğinden bahsediliyor. Bu gerçekleşirse, ÖYK'nın artık eskisi kadar rahat kararlar veremeyeceği düşünülüyor. Keskin 1989-1991 döneminde özellikle çimento fabrikalarının satışını idare mahkemelerine başvurup iptal ettirmesiyle tanınmıştı. Yani Keskin özelleştirmenin evveliyatını bilen bir isim ve bunun özelleştirme hızında yavaşlama yaratacağı ileri sürülüyor.
ERDEMİR özelleştirmesi için iki şart
Bu kulis bilgileri bir yana Türkiye'nin tek yassı mamül üreticisi ERDEMİR'in ihalesinde ikinci tur görüşmelere ise henüz başlanmadı. Özelleştirme İdaresinin (ÖİB) ikinci tura başlamak için öngördüğü iki şart netleşmiş ve bu şartlar için ciddi çözümler ortaya konulmuş değil. İki şart kapsamında; ERDEMİR'in yabancı banka borçlarının durumunun ne olacağının netleşmesi ile ihale teminat tutarının ne kadar olacağının belirlenmesi gerekiyor.
ERDEMİR'in 40 yabancı bankaya çok çeşitli şartlar ve vadelerde borçlandığı biliniyor ve Eylül ayının son haftasına kadar bu bankalar ile özelleştirme sonrası için bir anlaşma sağlanması bekleniyor. İhale teminat tutarının 1 milyar dolar olacağı iddia edilirken, böylesi bir durumda ihaleye katılan gruplardan bazılarının kazanma şanslarının olmayacağı düşünülüyor. Çünkü bu teminatı vermeye mal varlıkları yetmeyeceği gibi herhangi bir bankadan bu kadar büyük teminat mektubu almaları ihtimali de çok zayıf. Ancak öte yandan, kulislerde 1 milyar dolar olarak telaffuz edilmesine rağmen ÖİB Başkanı Ufuk Söylemez, ihale teminat tutarının henüz netleşmediğini belirtiyor.
ERDEMİR'in taliplileri kim?
Yani ERDEMİR'in taliplileri şimdilerde ikinci tur için şartların olgunlaşmasını; yabancı banka kredileri sorununun çözülmesi ve kendilerine tebliğ edilecek ihale teminat tutarını bekliyor. Bazı taliplilerin 'ERDEMİR'in kendisi teminat olsun' fikri ise gerek ÖİB gerekse Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından sıcak karşılanmadı. Konuşulan ancak kesinleşmeyen teminat tutarının 1 milyar dolar düzeyinde belirlenmesi halinde bir 'short-list'e gidilmesi ihtimali de var.
Türkiye'nin en büyük yassı mamül müşterisi Koç Holding 'Üzerinde fazla spekülasyon yapıldığı' gerekçesiyle ERDEMİR ihalesinden ilk tur sonunda çekilmişti. Bu, yerli alıcıların şansını azalttığı gibi şevkini de kırmıştı. Çünkü ERDEMİR ihalesi 'Koç Holding bile çekildi' denilerek gözleri korkutmuştu.
Ancak bu aşamada; otomotiv yatırımlarına hız veren Sabancı Holding Japonların ünlü Marubeni firmasıyla ihaleye iştirak etti. İhale başka alanlarda ortak iş yapan bazı ortakları da ayrı düşürdü. Dünyada pek çok alanda ortak iş yapan Balli Group ile Japon-Marubeni farklı konsorsiyumlarda yer aldı. Marubeni Sabancı ile çalışırken; Balli ise Global Menkul Değerler ve Hüseyin Bayraktar'la beraber bir başka konsorsiyumda yer aldı. Gerek Marubeni gerekse Balli yıllık 100 milyar dolarlık cirolarıyla ERDEMİR ihalesinde teminat şartını kolayca karşılayabilir. Marubeni ve Balli, aynı zamanda Trabzon Serbest Bölgesi işletmecisi TRANSBAŞ'ın da en büyük ortakları konumunda.
ERDEMİR'in özelleştirilecek yüzde 30'u, yüzde 70'inin kaderini belirleyecek
İhalenin diğer güçlü ismiyse Japon-Nippon Steel... Nippon, dünyadaki demir-çelik teknolojisinde bayrağı taşıyan şirketlerden... ERDEMİR'in satışında fiyatın yanı sıra gelecekte istenilen teknolojik yatırımlar da Nippon Steel'i ön plana çıkarıyor. Daha önce kazandığı özelleştirme ihaleleri sonrasındaki şaibeli davranışlarıyla gerek ÖİB gerekse SPK'yı kızdıran Uzanlar'a at Rumeli Çelik'e ise ERDEMİR ihalesinde pek şans tanınmıyor. Bu firmanın ihaleden çekilebileceği belirtiliyor.
Yüzde 30'luk payı üzerinden pazarlık yapılan ERDEMİR'i satın alacak konsorsiyum 'çekirdek yatırımcı' statüsüne sahip olacak. Geriye kalan halka açılmış veya küçük ortakların elindeki yüzde 70'lik hissenin kaderi de böylece çekirdek yatırımcıya satılan yüzde 30 ile yakından ilgili hale gelecek.
Ark ocaklı demir-çelikçiler ne yapacak?
İhaleye Çolakoğlu Grubunun liderliğinde katılan 8 ark ocaklı demir-çelik firması ise teminat ve teknoloji şartlarını karşılayabilecek gibi duruyor. Çünkü dünya piyasalarında ürettikleri uzun ürünlerle hatırı sayılır bir yer edinen bu sanayicilerin, yassı mamül üreten ERDEMİR'i alabilmek için ellerinden geleni yapması bekleniyor.
Türkiye'nin ikinci büyük otomotiv üreticisi, askerlerin sosyal güvenlik kuruluşu OYAK Grubu ise Bayındır Holding ve ERDEMİR Vakfını yanına alarak ihalede boy gösterdi. OYAK, güçlü mali yapısı ve yatırımları ile teminat şartını karşılayacak durumda; üstelik yanında Bayındır ile ERDEMİR Vakfının desteği var.
ERDEMİR ihalesinde neler yaşanacağı biraz da teknolojik yenileme yatırımları meselesinde düğümleniyor. Çünkü ERDEMİR'in gelecekteki yenileme yatırımları sırasında ödeyeceği yüksek lisans bedelleri de önemli. ERDEMİR'in yatırımlarında bir aksama, İMKB'de işlem gören hisselerini de olumsuz etkileyebilecek. İşte bu yönden; Türkiye'de BMW'nin temsilciliği ile tanınan Borusan Holding de ERDEMİR ihalesinde Ertuğrul Kurdoğlu ile Amerikan USX Engineers'ın desteğine güveniyor. Bir başka talipli May Madencilik'in ise tek başına bu kadar büyük ve hacimli bir hisse devrini mali olarak karşılayamayacağı ileri sürülüyor.
---------------
Ufuk Söylemez (Özelleştirme İdaresi Başkanı)
"İHALENİN İKİNCİ TURUNDA ERDEMİR'E YENİ
KONSORSİYUMLAR TALİP OLABİLİR"
İntermedya Ekonomi: IMF Heyeti ile görüşmeleriniz nasıl geçti?
Söylemez: IMF genel bir görüşme yapmak için Türkiye'ye geldi. Bizimle de randevuları vardı. ÖİB yaptığı programı, şeffaf ve herkese açık yarışma ile gerçekleştireceğini daha önce açıklamıştı. Daha önce Haziran ayında gelmişlerdi. Ağustos sonu itibarıyla brüt 542 milyon dolar özelleştirme gerçekleştirdik. Bunun 465 milyonu son 3 aydaydı. Sümerbank onaylanırsa 336 milyon doları nakit olarak Fon'a girecek. Kendileri 3 ayda 8-10 KİT'in ihaleye çıkıp onaylanmasından, hiç bir iptal yaşanmamasından, kararlı, şeffaf bir program uygulanmasından duydukları memnuniyeti dile getirdi. Programı umut verici bulduklarını söyledi. Özel bir konu üzerinde yoğunlaşılmadı.
- ÖİB portföyüne yeni KİT'ler girecek mi?
Söylemez: 7 çimento fabrikası ile 4 elektrik santralini daha yeni portföye dahil ettik. Yeni KİT'ler alarak gündemi tıkamak istemiyoruz. Öncelikle küçük ve orta ölçeklileri özelleştirdik. Daha büyük ve komplike olanlara zaman içinde gireceğiz. Ekim-Kasım ayında bakarız, hedeflerimize ulaşıyor gibi isek yenilerini portföye alırız. Gündemi rahatlatamazsak bekleyip önümüzdeki yıl alırız. Özelleştirmeyi 6 aylık, 1 yıllık diye düşünmüyoruz. Kısa bir zaman dilimine sıkıştırıp bitirecek halimiz yok. Özelleştirme bir maraton ve 2000 yılına kadar sürecektir.
- GSM lisansının satışı konusu ne zaman sona erebilir?
Söylemez: GSM'i Ekim ayında bitireceğimizi umuyorum. Onunla ilgili danışman konsorsiyumlar, inter-konnekt denilen bağlantı ve lisans sözleşmeleri hazırlanıyor. Daha sonra görüşmelere geçilecek.
- ERDEMİR özelleştirmesi ne zamana bitebilir?
Söylemez: ERDEMİR için Ekim ayı sonu, Kasım ayı başını hedefliyoruz. Ancak orada dış borç meselesi var. ERDEMİR'in 40'a yakın bankaya dış borcu var. Bunlar 1 ila 15 yıl arasında çeşitli vadelere yayılmış. Her birinin anlaşmasında farklı maddeler mevcut. Mesela ERDEMİR'in ortak yapısı değişince vadeyi kısaltırım diyor anlaşma... Bir başkası paramı hemen isterim diyor... Bunlara bir çözüm bulmamız gerekiyor. İğneyle kuyu kazmak gibi birşey...
- Bu sorun çözülmeden ikinci tura başlamak mümkün değil anlaşılan...
Söylemez: Bu işi 1 hafta-10 gün içinde çözeceğiz. Bittikten sonra ikinci tura başlayacağız. Hedefimiz 1995 yılı içinde GSM'in de ERDEMİR'in de kesinlikle bitirilmesidir.
- Kaç tur daha görüşme olacak? Çünkü bazı konsorsiyumların çekilebileceği söyleniyor...
Söylemez: Şu anda bilemiyorum. Belki bir short-list'e gidilebilir. Henüz karar vermedik. Bizim istediğimiz teminat şartları da henüz netleşmedi. Ancak görüşmeler safhasında ne olur bilemiyorum. Ayrılacaklar bir yana mesela bazı konsorsiyumların da katılacağı söyleniyor ikinci tura... Biz yeni konsorsiyumların girmesine olanak tanıyoruz. Dedikoduyla iş yapmayız.
(Bu haber haftalık İntermedya Ekonomi dergisinin 10-16 Eylül 1995 tarihli, Yıl:2, Sayı: 32'de yayınlanmıştır.)
--------------
NOT: 1995 yılı Erdemir ihalesi, şirketin blok satışı yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla Özelleştirme İdaresi tarafından açılan ancak iptal edilerek sonuçlandırılamayan bir süreçtir.
- Yoğun Talep: İhale açıldıktan sonra Erdemir'e yatırım yapmak isteyen 8 ila 10 konsorsiyum resmi olarak teklif sundu.
- En Yüksek Teklif: Süreç boyunca en yüksek ve dikkat çekici teklif Uzan Grubu tarafından verildi.
- Uzayan Görüşmeler: Tekliflerin ardından Özelleştirme İdaresi ile firmalar arasında yapılan pazarlık turları uzun süre devam etti ancak taraflar arasında mutabakat sağlanamadı.
- İptal Kararı: İhale komisyonu uzayan görüşmelerden net bir sonuç alamayınca, süreç 7 Mayıs 1996 tarihinde resmi olarak iptal edildi.
- Toplumsal ve Sendikal Tepkiler: Özelleştirme kararı başta Türk Metal Sendikası olmak üzere işçiler ve sivil toplum örgütleri tarafından büyük bir dirençle karşılandı. Yaklaşık 10 bin işçinin işsiz kalacağı endişesiyle Karadeniz Ereğli'de 15 binden fazla kişinin katıldığı "Özelleştirmeye Hayır" yürüyüşleri ve geniş çaplı protestolar düzenlendi.
- Stratejik Önemi: Erdemir'in Türkiye'nin tek entegre yassı çelik üreticisi olması, kamuoyunda ve siyasi arenada satışa karşı direnç oluşturdu.
- Ekonomik Belirsizlikler: Dönemin istikrarsız ekonomik yapısı ve blok satış şartlarındaki anlaşmazlıklar masadaki uzlaşmayı engelledi.
- 1997 İhalesi: Refahyol Hükümeti döneminde yeniden ihale açıldı ancak yine iptal edildi.
- 2005 Kesin Satış: Erdemir, nihayet 2005 yılında yapılan blok satış ihalesiyle 2 milyar 770 milyon dolar bedelle OYAK Grubu'na satılarak özelleştirildi.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder