Bankacılık /
BANKALARIN KAMBURU
Türkiye Bankalar Birliği 1993 Yılı 'Bankalarımız' raporuna göre 5,2 trilyon liralık batık kredinin 3,9 trilyonluk bölümü kamu bankalarında toplanıyor. 7 kamu bankasındaki tahsili gecikmiş alacak, 64 özel sektör bankasındaki batık kredinin 3 katı. Özel bankalar ise 'sıcak para' ticaretinin etkisiyle kamu bankalarının 9 katı kadar yani 116 trilyon lira yurt dışından kredi aldı.
Cahit UYANIK
Türk bankacılık sektörü, 1980'lerin başında girdiği gelişme trendini 'yalpalayarak da olsa' sürdürüyor. Ancak bu arada bazı bankalar 'kazaya kurban' gidebiliyor. TYT Bank, Impexbank ve Marbank'ın tasfiye sürecine girmeleri bu durumun son örneği oldu.
Yaşanan ekonomik krizin sektörde kalan diğer bankaların bilançolarına nasıl yansıyacağı ise önümüzdeki dönemde belli olacak. İhtimaldir ki, kamuoyunda 'batık kredi' diye bilinen 'tahsili gecikmiş alacaklar' tutarı büyüdükçe büyüyecek. Bu yıl mevduata verilen yüzde 100 devlet güvencesinin ise bankaların elindeki kaynak tutarını oldukça artıracağı düşünülüyor. Bir yanda para satmakta zorlanan bankalar diğer yanda artışa geçen mevduatlar ile ekonomik kriz sebebiyle yükselme eğilimindeki geri dönmeyen krediler gelecek dönemde banka bilançolarını dikkatle izlenmesi gereken bir göstergeye dönüştürecek.
TBB raporunda ekonomik kriz izleri
Geçtiğimiz yılı yani 1993'ü değerlendiren Türkiye Bankalar Birliğinin (TBB) 'Bankalarımız' raporu dikkatle incelendiğinde ise bugün yaşamakta olduğumuz ekonomik krizi hazırlayan nedenlerin ipuçlarını bulmak mümkün. Buna göre özellikle kamu bankalarındaki batık kredilerin sektörün genelini, kamu maliyesini ve ülke ekonomisini zorlayacak tutarlara ulaştığı; öbür yandan özel bankalarda, -sıcak para olarak bilinen ve kur atağına sebep olmakla eleştirilen- 'yabancı bankalardan alınan kredi' tutarının bir önceki yıla göre hayli arttığı görülebiliyor.
'Bankacılık sisteminin yumuşak karnı' olan batık krediler, her dönemde banka bilançolarının en ilgi çekici kalemi... TBB'nin raporuna göre 1993 yılında bankaların batık kredi miktarının 5,2 trilyon liraya ulaştığı belirtiliyor. Ancak bu rakamın ayrıntılarına inildiğinde, batık kredi sorunu en fazla kamu bankalarının başını ağrıtıyor. Geçen yıl sektörde 3'ü yatırım olmak üzere 9 kamu bankası faaliyet gösterdi. Bunların içinden atıl durumdaki Sümerbank çıkarılırsa sayı 8'e düşüyor. Türk Eximbank'in ise herhangi bir tahsili gecikmiş alacağı bulunmuyor çünkü ihracat kredilerini doğrudan değil bankalar aracılığıyla kullandırıyor.
TKB'de dev gibi batık kredi...
Geriye kalan 7 kamu bankasının batık kredileri toplamı 3 trilyon 898 milyar lirayı aşıyor. Bunların içinde Türkiye Kalkınma Bankası (TKB) 1 trilyon 400 milyar liralık tahsili gecikmiş alacakla ilk sırayı alırken, onu 1 trilyon 46 milyar lira ile Halk Bankası takip ediyor. En dikkat çekici gelişmelerden biri de Etibank'ta yaşanıyor, Diğer kamu bankalarının tahsili gecikmiş alacaklarının tutarının toplam kredilerine oranı yüzde 5 civarında dolaşıyor. Ancak Etibank'ta bu oran yüzde 25'e kadar tırmanıyor. Her fırsatta özelleştirileceği söylenen Etibank'a, bu haliyle bir müşteri çıkması pek mümkün görünmüyor.
Özel bankalardaki batık kredi sorunu daha ılımlı
Özel bankaların toplam batık kredisi 1,3 trilyon lira düzeyinde ve kamu bankalarının batığının üçte biri kadar. Buna 'devede kulak gibi kalıyor' da denilebilir. Tahsili gecikmiş alacaklar ile başı belada olan ilk özel banka ise İktisat Bankası... Bu bankanın 283 milyar liraya yakın batık kredisi var. İktisat'ı çok yakın bir rakamla İnterbank izliyor. Buna karşılık 27 özel sektör bankası ise bilançosunda herhangi bir batık kredi rakamına yer vermemiş. Özel bankalar grubunda 1994 yılı içinde tasfiye sürecine giren 3 bankanın batık kredi toplamı da 38 milyar lira. TYT Bank'ın bilançosunda tahsili gecikmiş alacak görünmüyor. Bu durum, tahsili gecikmiş alacakların bankaların batma nedenleri arasında gösterilemeyeceğinin önemli bir kanıtı olabilir.
Özel bankaların aldığı yurt dışı kredi tutarı kamunun 9 katı
En yetkili ağızlardan ifade edilen 'sıcak para' girişini banka bilançolarında gözlemek mümkün. Özel banka bilançolarının pasifinde takip edilen 'Yurt dışı bankalardan alınan kredi' hesabı hayli kabarık. Çünkü kamu bankası niteliğindeki mevduat ve yatırım bankalarının tümünün yurt dışından sağladığı kredi toplamı 13 trilyon 650 milyar lira iken özel sektör bankalarında bu rakam toplam 115 trilyon 556 milyar lira gibi bir rekor tutara ulaştı.
Yurt dışı kredilerden en fazla yararlanan banka 18 trilyon lirayı aşan tutarla Yapı Kredi Bankası olurken, onu 10 trilyon lirayla İnterbank, 8'er trilyon lira ile İktisat, Garanti ve Dışbank izledi. Tasfiye sürecine giren bankalardan Marbank'ın aldığı dış kredi 2 trilyon 648 milyar, Impexbank'ın 1 trilyon 593 milyar ve TYT Bank'ın ise 492 milyar lira düzeyinde gerçekleşti. Çoğu özel sektör bankasının kendi sermayesi kadar veya daha fazla dış kredi kullanma konusunda çekingen davranmadığı ise bilançolarının dikkatli bir şekilde incelenmesiyle ortaya çıkıyor.
1993'te toplam aktifler 'katrilyon' sınırını aştı
● Türk bankacılık sektörü sahip olduğu temel özelliğini korudu ve ticaret bankaları sektörde en büyük paya sahip oldu.
● Bankaların toplam aktifleri geçen yıl 'katrilyon' sınırını aştı ve 1 katrilyon 62 trilyon liraya ulaştı. Bu rakamın yüzde 93'ü ticaret, geri kalanı yatırım bankalarına ait.
● Kamu bankaları geçen yıl sektördeki aktiflerin yüzde 42,5'ine sahipti. Toplam mevduatın yüzde 43,5'ini toplayan kamu bankaları, toplam kredilerin ise yüzde 44,1'ini kullandırdı.
● Bankaların yurt içi şube sayısında genel bir artış gözlendi. Buna karşılık yurt dışı şube ve temsilcilik sayısı azaldı.
● Bankaların yurt dışında banka kurma veya kurulmuş bankaların sermayelerine katılma yoluyla dışa açılma çabaları sürdü ve bunu sağlamış banka sayısı 18'e yükseldi.
(Bu haber haftalık Ekonomik Trend dergisinin 03-09 Temmuz 1994 tarihli, Yıl:2, Sayı: 27'de yayınlanmıştır.)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder